Hải quan siết chặt trên ba mặt trận: Mỹ lập tức vô hiệu hóa mã IOR, Mexico yêu cầu khai báo trị giá trước thông quan, EU chuyển trách nhiệm nhập khẩu sang các nền tảng

Sau kỳ nghỉ lễ Quốc khánh kéo dài tại Trung Quốc, khi các doanh nghiệp đồng loạt đẩy mạnh xuất hàng trở lại, hoạt động quản lý hải quan tại ba thị trường lớn gồm Mỹ, Mexico và Liên minh châu Âu (EU) cũng đồng thời được siết chặt.

Khác với biến động cước vận tải biển, một khi phát sinh vấn đề về tuân thủ thủ tục hải quan, hàng hóa có thể bị giữ tại cảng, buộc tái xuất hoặc thậm chí dẫn đến khiếu nại và yêu cầu bồi thường từ khách hàng.

Mỹ: CBP triển khai cơ chế vô hiệu hóa mã IOR ngay lập tức

Ngày 19/8/2026, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) công bố thông báo trên Công báo Liên bang Mỹ (Federal Register), triển khai các biện pháp tăng cường xác minh danh tính nhà nhập khẩu theo Sắc lệnh Hành pháp số 14411, có tên “Tăng cường thực thi hải quan”.

Sắc lệnh này được Tổng thống Donald Trump ký ngày 3/6/2026, yêu cầu bảo đảm nhà nhập khẩu đứng tên trên hồ sơ (Importer of Record – IOR) được xác định chính xác và chịu trách nhiệm đối với các khoản thuế hải quan còn nợ.

Theo thông báo, kể từ ngày 18/9/2026, CBP đã bắt đầu vô hiệu hóa ngay các mã IOR có thông tin không chính xác trên mẫu CBP Form 5106. Mã IOR đã bị vô hiệu hóa sẽ “không còn giá trị cho bất kỳ mục đích nào”, bao gồm cả việc khai báo nhập khẩu.

Các thông tin trọng yếu được kiểm tra bao gồm tên pháp lý của doanh nghiệp nhập khẩu, địa chỉ hoạt động thực tế (không chấp nhận hộp thư bưu điện, địa chỉ của đại lý hải quan hoặc địa chỉ của đại lý đăng ký), số điện thoại và email. Tất cả thông tin phải chính xác và thực sự thuộc về nhà nhập khẩu.

Đại lý hải quan nếu biết rõ thông tin sai lệch nhưng vẫn thay mặt khách hàng nộp hồ sơ cũng có thể phải đối mặt với các hình thức xử phạt.

Trước đó, vào tháng 3/2026, CBP đã tiến hành một đợt rà soát quy mô lớn đối với mã IOR. Trong đợt này, có thông tin cho biết 3.826 container hàng Trung Quốc bị đưa vào diện kiểm tra 5H, trong đó 3.137 container bị buộc tái xuất, tương đương tỷ lệ tái xuất 82%.

Điểm đáng chú ý của đợt thực thi lần thứ hai là cơ chế “vô hiệu hóa trước, thông báo sau”. Khi xác định thông tin không chính xác, CBP sẽ trực tiếp vô hiệu hóa mã IOR, sau đó gửi email thông báo cho nhà nhập khẩu và đại lý hải quan thực hiện tờ khai gần nhất.

Đối với các lô hàng sử dụng nhà nhập khẩu bên thứ ba, điều kiện giao hàng DDP (giao hàng đã nộp thuế) hoặc dịch vụ logistics thương mại điện tử xuyên biên giới, doanh nghiệp nên xác minh trước khi gửi hàng:

• Mã IOR còn hiệu lực hay không.
• Thông tin trên mẫu CBP Form 5106 có khớp với pháp nhân nhập khẩu thực tế hay không.
• Giấy ủy quyền cho đại lý hải quan (Power of Attorney – POA) còn hiệu lực hay không.

Mexico: Khai báo trị giá hải quan điện tử bước vào giai đoạn bắt buộc

Ngày 2/6/2026, Cơ quan Quản lý Thuế Mexico (SAT) và Cơ quan Hải quan Quốc gia Mexico (ANAM) cùng công bố thông báo, làm rõ lộ trình thực thi bắt buộc đối với tờ khai trị giá hải quan điện tử (Manifestación de Valor Electrónica – MVE).

Nhà nhập khẩu phải nộp MVE bằng phương thức điện tử thông qua Cổng thông tin một cửa ngoại thương Mexico (VUCEM) trước khi hoàn tất thủ tục thông quan. Nội dung khai báo bao gồm trị giá hải quan, điều kiện thương mại, điều kiện thanh toán, hợp đồng và chứng từ thanh toán.

Việc nộp MVE điện tử đã được triển khai theo hình thức tự nguyện từ ngày 1/8/2025. Sau nhiều lần gia hạn, thời hạn thực hiện bắt buộc được xác định trong phiên bản thứ hai của dự thảo sửa đổi quy định công bố ngày 2/6/2026, theo đó thời hạn được kéo dài đến ngày 31/7/2026.

Sau thời điểm này, các tờ khai không tuân thủ hoặc có thông tin không chính xác có thể bị phạt tới 106.970 peso Mexico cho mỗi giao dịch.

Theo thông tin thị trường do Cơ quan Quản lý Thương mại Quốc tế Mỹ (ITA) công bố ngày 26/8/2026, sự không thống nhất giữa hóa đơn thương mại, hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán và điều kiện thương mại là những nguyên nhân chính khiến hàng hóa bị giữ lại hoặc bị đưa vào diện kiểm tra hải quan.

Cảnh báo này đặc biệt đề cập đến các ngành điện tử, máy móc, phụ tùng ô tô, hóa chất và thiết bị công nghiệp.

Đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải khai thác tuyến Trung Quốc – Mexico, cần xác nhận với nhà nhập khẩu Mexico về tình trạng nộp MVE trước khi hàng được gửi đi. Trị giá hàng hóa, mô tả sản phẩm và điều kiện giao dịch trên hóa đơn thương mại phải hoàn toàn thống nhất với thông tin khai báo trong MVE.

EU: Cải cách hải quan chính thức được ban hành, tái cấu trúc trách nhiệm của các nền tảng

Ngày 19/9/2026, Công báo chính thức của Liên minh châu Âu công bố Quy định (EU) 2026/2108, chính thức thiết lập Bộ luật Hải quan Liên minh châu Âu phiên bản sửa đổi và thành lập Cơ quan Hải quan EU.

Quy định có hiệu lực từ ngày 20/9/2026 và sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 21/9/2027. Khi các quy định mới bắt đầu được áp dụng, Quy định (EU) số 952/2013 trước đây sẽ bị bãi bỏ.

Một trong những thay đổi cốt lõi của cải cách là việc phân định lại trách nhiệm nhập khẩu.

Theo quy định mới, các nền tảng hoặc người bán ngoài EU bán hàng cho người tiêu dùng trong EU được xác định là nhà nhập khẩu, phải chịu trách nhiệm khai báo hải quan, nộp thuế và bảo đảm hàng hóa đáp ứng các yêu cầu tuân thủ liên quan.

Các nền tảng hoặc người bán phải thành lập pháp nhân tại EU hoặc ủy quyền cho đại diện hải quan gián tiếp được thành lập trong EU và có tư cách “Trust and Check” để thực hiện các nghĩa vụ này thay mặt họ.

Theo thông cáo báo chí của Ủy ban châu Âu ngày 26/3/2026, trong năm 2025, khoảng 5,9 tỷ sản phẩm giá trị thấp đã được đưa vào EU thông qua hình thức gửi bưu kiện trực tiếp đến người tiêu dùng, trong đó hơn 90% có xuất xứ từ Trung Quốc.

Ngày 1/7/2026, EU đã bãi bỏ miễn thuế hải quan đối với các kiện hàng có trị giá dưới 150 euro, thay bằng mức thuế tạm thời 3 euro cho mỗi mặt hàng theo phân nhóm mã thuế. Phí xử lý thống nhất dự kiến được áp dụng chậm nhất vào ngày 1/11/2026.

Ngoài ra, kể từ ngày 1/11/2026, hàng hóa bán theo hình thức bán hàng từ xa vào EU phải cung cấp mã định danh sản phẩm (Product Identifier – PID). Mã PID của người bán là thông tin bắt buộc. Nếu thiếu dữ liệu PID, tờ khai có thể bị xem là chưa đầy đủ thông tin.

Cần lưu ý rằng cải cách hải quan EU có các quy định chuyển tiếp. Trung tâm Dữ liệu Hải quan EU dự kiến sẽ được áp dụng bắt buộc từ tháng 3/2034. Trước thời điểm đó, các hệ thống hải quan hiện hành của các quốc gia thành viên vẫn sẽ tiếp tục hoạt động song song.

Nhận định đối với ngành

Việc siết chặt quản lý hải quan tại ba thị trường đang cho thấy một xu hướng chung: khả năng xác minh danh tính và tư cách pháp lý của nhà nhập khẩu đang trở thành trọng tâm thực thi, thay vì chỉ xem xét tính hợp lệ về mặt hình thức của tờ khai.

Mỹ trực tiếp vô hiệu hóa mã IOR có thông tin sai lệch; Mexico yêu cầu thông tin trị giá hải quan phải được khai báo và xác minh điện tử trước khi thông quan; EU quy định rõ trách nhiệm nhập khẩu đối với các nền tảng và người bán. Về bản chất, đây là cùng một nguyên tắc được triển khai theo những cách khác nhau tại từng thị trường.

Đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải, dư địa hoạt động theo mô hình DDP và “bao thuế, bao thông quan hai đầu” tại những thị trường này đang dần bị thu hẹp.

Doanh nghiệp nên quy định rõ trách nhiệm thông quan và nghĩa vụ cung cấp chứng từ trong hợp đồng với khách hàng, tránh rơi vào thế bị động khi hồ sơ của nhà nhập khẩu có sai sót.

Đối với hàng đi Mỹ, cần ưu tiên xác minh tình trạng hiệu lực của mã IOR và tính chính xác của thông tin trên mẫu 5106. Với tuyến Mexico, việc chuẩn bị hồ sơ MVE nên được đưa vào quy trình kiểm tra trước khi gửi hàng. Đối với khách hàng thương mại điện tử xuyên biên giới xuất hàng sang EU, cần sớm đánh giá tác động của việc nền tảng bị xác định là nhà nhập khẩu đối với phương án logistics hiện tại.