Kênh trung chuyển qua Đông Nam Á bị siết chặt: Việt Nam đưa 18 nhóm hàng vào diện giám sát xuất xứ trọng điểm; Ba doanh nghiệp bị truy tố hình sự trong vụ gian lận xuất xứ trị giá hơn 23 triệu SGD

Ngày 16/6/2026, Tổng cục Hải quan Việt Nam đã ban hành Công văn số 17552/CHQ-GSQL, yêu cầu các cục hải quan trên toàn quốc tăng cường kiểm tra xuất xứ hàng hóa, nhãn mác và hành vi trung chuyển bất hợp pháp đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Động thái này nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận xuất xứ, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và trung chuyển trái phép, đồng thời thể hiện cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác thương mại với Hoa Kỳ nhằm tránh nguy cơ bị áp mức thuế trừng phạt 50%.

I. Bốn hình thức gian lận xuất xứ và 18 nhóm hàng trọng điểm

Theo công văn, bốn hành vi gian lận xuất xứ trọng điểm gồm:

1. Gia công đơn giản rồi gắn nhãn "Made in Vietnam"
Linh kiện hoặc bán thành phẩm nhập khẩu chỉ trải qua công đoạn lắp ráp hoặc gia công đơn giản nhưng vẫn khai báo là hàng có xuất xứ Việt Nam.

2. Chia nhỏ hoạt động qua nhiều doanh nghiệp liên kết
Nhiều doanh nghiệp liên quan cùng nhập linh kiện, gia công đơn giản rồi hợp nhất thành sản phẩm hoàn chỉnh để che giấu nguồn gốc thực sự.

3. Gian lận Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O)
Che giấu nguồn gốc nguyên liệu, khai khống tỷ lệ nguyên liệu nội địa hoặc sử dụng lặp lại cùng một bộ hóa đơn để xin nhiều C/O.

4. Lợi dụng kho ngoại quan
Tự ý thay đổi bao bì, dán nhãn hoặc gom hàng trong kho ngoại quan trước khi xuất khẩu hoặc đưa vào thị trường nội địa mà không khai báo với hải quan.

Tổng cục Hải quan xác định 18 nhóm hàng có rủi ro cao, gồm:

• Gỗ và sản phẩm gỗ (ván ép, tủ, ghế)
• Máy móc và thiết bị điện
• Sản phẩm thép
• Xe đạp điện
• Tấm pin năng lượng mặt trời
• Lốp xe
• Gạch men
• Giày dép
• Túi xách
• Thực phẩm
• Nông sản

II. Singapore truy tố vụ "rửa xuất xứ" trị giá hơn 23 triệu SGD

Ngày 11/6/2026, Hải quan Singapore thông báo đã truy tố ba doanh nghiệp và ba công dân Singapore vì bị cáo buộc khai báo đệm sản xuất tại Trung Quốc là "Made in Singapore" để xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Tổng giá trị hàng hóa liên quan vượt 23 triệu SGD (khoảng 120 triệu Nhân dân tệ), với thời gian vi phạm từ tháng 8/2022 đến tháng 6/2025.

Theo pháp luật Singapore, người vi phạm lần đầu có thể bị phạt tối đa 100.000 SGD hoặc gấp ba lần giá trị hàng hóa vi phạm (mức nào cao hơn sẽ được áp dụng), đồng thời có thể bị phạt tù tới 2 năm.

Hải quan Singapore nhấn mạnh rằng hành vi gian lận xuất xứ và lạm dụng C/O làm suy giảm uy tín của chứng từ thương mại quốc tế và ảnh hưởng đến vị thế của Singapore với tư cách là trung tâm thương mại toàn cầu đáng tin cậy.

III. Việt Nam và Hoa Kỳ thiết lập cơ chế trao đổi dữ liệu hải quan theo thời gian thực

Ngày 25/6/2026, Tổng cục Hải quan Việt Nam và Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) đã ký Biên bản ghi nhớ (MoU) tại kỳ họp của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) ở Brussels.

Hai bên sẽ triển khai cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử về bản khai hàng hóa theo thời gian thực, nhằm thúc đẩy thương mại song phương, tăng cường an ninh chuỗi cung ứng và phòng chống gian lận xuất xứ, trung chuyển bất hợp pháp, buôn lậu và trốn thuế.

Theo số liệu chính thức, kim ngạch thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2025 đạt 172,3 tỷ USD. Từ 1/1 đến 18/6/2026, kim ngạch hai chiều đạt 89,58 tỷ USD, tăng 23,1% so với cùng kỳ.

Việc thiết lập cơ chế trao đổi dữ liệu thời gian thực giúp phía Hoa Kỳ nâng cao đáng kể khả năng truy xuất nguồn gốc hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam, đồng thời thu hẹp đáng kể không gian cho các hoạt động "rửa xuất xứ".

Nhận định

Việc Việt Nam và Singapore đồng thời siết chặt thực thi quy định về xuất xứ hàng hóa cho thấy mô hình trung chuyển nhằm lẩn tránh thuế quan tại Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn bị kiểm soát nghiêm ngặt.

Đối với các doanh nghiệp phụ thuộc vào mô hình gia công đơn giản và dán nhãn lại, giai đoạn tháng 8 đến tháng 9 sẽ là thời điểm rủi ro tuân thủ gia tăng. Ngay cả các lô hàng đã xuất khẩu trước đó cũng có thể bị cơ quan hải quan truy xuất và kiểm tra sau thông quan.

Doanh nghiệp nên chủ động rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, lưu trữ đầy đủ hồ sơ mua nguyên liệu, quy trình sản xuất, năng lực nhà máy và các tài liệu chứng minh xuất xứ để đáp ứng yêu cầu kiểm tra ngày càng chặt chẽ.