Lưu ý! Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn khôi phục tình trạng tuân thủ thuế — Năm 2028 mới là cột mốc quan trọng

Ngày 9/10/2026, Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) chính thức quyết định đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các khu vực tài phán không hợp tác về thuế của EU (Phụ lục I), thường được gọi là “danh sách đen về thuế”. Ngày hôm sau, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Phạm Thu Hằng, đã hoan nghênh quyết định này.

Theo thông báo của Hội đồng EU, Việt Nam được chuyển sang Phụ lục II, thường được gọi là “danh sách xám”. Danh sách này bao gồm các khu vực tài phán đã cam kết cải cách và đang hợp tác với các đối tác quốc tế nhưng chưa hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn tuân thủ theo yêu cầu.

Việt Nam hiện vẫn nằm trong diện theo dõi của Diễn đàn Toàn cầu về Minh bạch và Trao đổi Thông tin vì mục đích thuế (Global Forum), chờ được đánh giá lại.

Nguyên nhân trực tiếp khiến Việt Nam bị đưa vào danh sách đen

Tháng 11/2025, Global Forum thuộc OECD công bố báo cáo đánh giá đồng cấp vòng hai đối với Việt Nam, trong đó xếp hạng tổng thể là “Không tuân thủ”.

Báo cáo chỉ ra những thiếu sót trong quy trình bảo mật thông tin, thời gian cung cấp thông tin cho các khu vực tài phán đối tác, cũng như công tác giám sát thông tin về quyền sở hữu, hồ sơ kế toán và dữ liệu ngân hàng.

Mặc dù cơ quan thuế Việt Nam có thẩm quyền rộng trong việc tiếp cận thông tin trong nước, những quyền hạn này chưa thể được sử dụng đầy đủ cho mục đích trao đổi thông tin thuế quốc tế.

Dựa trên kết quả đánh giá này, ngày 17/2/2026, EU đã đưa Việt Nam vào danh sách đen về thuế.

Các biện pháp khắc phục Việt Nam triển khai trong tám tháng

Chính phủ Việt Nam xác định những vấn đề trên là các thiếu sót về kỹ thuật trong việc tuân thủ, sau đó triển khai một loạt cải cách mang tính hệ thống.

Ngày 27/5/2026, Chính phủ Việt Nam ban hành Quyết định số 948/QĐ-TTg, thông qua Kế hoạch hành động quốc gia về thực hiện nghĩa vụ trao đổi thông tin thuế. Kế hoạch đề ra 25 nhiệm vụ cụ thể, tập trung vào năm nhóm chính: hoàn thiện thể chế, cơ chế thực thi, hạ tầng và dữ liệu, giám sát và thanh tra, đào tạo và nâng cao năng lực.

Kế hoạch do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký, nhằm tạo cơ sở để OECD và EU đánh giá lại tình trạng tuân thủ của Việt Nam.

Từ ngày 20 đến 24/7/2026, Ban Thư ký Global Forum đã tổ chức cuộc họp kỹ thuật kéo dài năm ngày tại Hà Nội với sự tham gia của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Các cuộc thảo luận tập trung vào khả năng sẵn có và khả năng tiếp cận thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, hồ sơ kế toán và thông tin ngân hàng.

Trong thời gian diễn ra cuộc họp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và cơ quan thuế đã thống nhất về cơ chế chia sẻ dữ liệu với Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Sau cuộc họp, Việt Nam chính thức gửi đề nghị Global Forum tiến hành đánh giá chuyên sâu.

Để đáp ứng các yêu cầu tuân thủ quốc tế, Việt Nam cũng đẩy nhanh việc sửa đổi nhiều văn bản pháp luật.

Ngày 24/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.23/2026/NQ-CP, tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực thi Luật Phòng, chống rửa tiền nhằm đáp ứng các nghĩa vụ quốc tế về trao đổi thông tin thuế.

Ngoài ra, Việt Nam sửa đổi các quy định liên quan đến đăng ký doanh nghiệp, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về thông tin quyền sở hữu và chủ sở hữu hưởng lợi.

Dòng thời gian và các bước tiếp theo

• Tháng 10/2025: Global Forum thông qua báo cáo đánh giá đồng cấp đối với Việt Nam, xếp hạng tổng thể “Không tuân thủ”.
• Ngày 17/2/2026: EU đưa Việt Nam vào danh sách đen về thuế.
• Ngày 27/5/2026: Việt Nam ban hành kế hoạch hành động quốc gia theo Quyết định số 948/QĐ-TTg.
• Ngày 20–24/7/2026: Nhóm hỗ trợ kỹ thuật của Global Forum đến Việt Nam làm việc.
• Ngày 24/7/2026: Việt Nam gửi đề nghị đánh giá chuyên sâu.
• Ngày 9/10/2026: EU đưa Việt Nam ra khỏi danh sách đen và chuyển sang danh sách xám.
• Quý II/2028 (dự kiến): Global Forum dự kiến bắt đầu đánh giá lại.
• Tháng 2/2027 (dự kiến): Hội đồng EU dự kiến cập nhật danh sách trong kỳ tiếp theo.

Hiện Việt Nam đang ở trạng thái được theo dõi về tuân thủ có điều kiện. Việc nằm trong danh sách xám cho thấy Việt Nam vẫn còn những nội dung cần khắc phục để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch thuế, dù các nỗ lực cải cách đã bước đầu được các cơ quan đánh giá quốc tế ghi nhận.

Nhận định đối với ngành

Việc Việt Nam được đưa ra khỏi danh sách đen về bản chất đánh dấu sự chuyển đổi trong lĩnh vực trao đổi thông tin thuế: từ trạng thái “không hợp tác” sang trạng thái “đang cải cách”.

Đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải và chủ hàng hoạt động xuất nhập khẩu liên quan đến Việt Nam, có hai điểm cần lưu ý.

Thứ nhất, Việt Nam dự kiến vẫn nằm trong danh sách xám cho đến khi hoàn tất đánh giá lại vào năm 2028. Trong thời gian này, các quốc gia thành viên EU vẫn có thể áp dụng cách tiếp cận thận trọng đối với những giao dịch liên quan đến Việt Nam theo quy định pháp luật của từng nước.

Các doanh nghiệp có giao dịch liên kết xuyên biên giới với công ty Việt Nam, hoặc có công ty con hay chi nhánh tại Việt Nam, nên tiếp tục rà soát kỹ các điều khoản thuế trong hợp đồng.

Thứ hai, cải cách về minh bạch thuế sẽ từng bước tác động đến công tác quản lý thông tin doanh nghiệp. Cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng và cơ quan thuế, cùng các yêu cầu khai báo thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi mà Việt Nam đang triển khai, cho thấy yêu cầu về tính minh bạch tài chính đối với doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam sẽ ngày càng cao.

Đối với các doanh nghiệp giao nhận phụ thuộc vào nhà cung cấp hoặc khách hàng Việt Nam, việc tìm hiểu tình trạng tuân thủ thuế của đối tác sẽ dần trở thành một phần trong quy trình quản lý rủi ro kinh doanh.

Doanh nghiệp nên theo dõi sát các hướng dẫn thực hiện tiếp theo của Bộ Tài chính và cơ quan thuế Việt Nam, cũng như những cập nhật định kỳ của Global Forum về tình trạng tuân thủ của Việt Nam. Với các giao dịch xuyên biên giới có liên quan đến Việt Nam, doanh nghiệp có thể tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn thuế để đánh giá các tác động tiềm ẩn.